Nowości 2026 – literatura faktu

Na początek błyskotliwa, zaskakująca podróż przez najbardziej rozpowszechnione stereotypy, jakie Polacy mają na temat Czechów. Jakub Medek – autor, Czech z urodzenia, polski dziennikarz z wyboru, twórca popularnego podcastu Czechostacja – z humorem i historyczną precyzją bierze pod lupę uproszczone sądy, odsłaniając ich źródła w przeszłości, kulturze i codziennym życiu naszych sąsiadów. Z barwnych anegdot, osobistych doświadczeń i obserwacji tworzy „słownik czeskich mitów”, by następnie skonfrontować je z faktami, tworząc portret narodu, który zamiast wielkich słów wybiera uśmiech spod wąsa, a zamiast patosu – kufel złocistego napoju w dobrym towarzystwie. To nie tylko przewodnik po czeskiej mentalności, historii i społeczeństwie, ale też zaproszenie do spojrzenia w swoiste zwierciadło, bo wiele z opisanych zjawisk mówi równie dużo o nas samych, co o Czechach.
Dobrý den. Chmiel, tożsamość i luz. Polskie mity o Czechach, Jakub Medek

Pragniemy zawiadomić, że jutro zostaniemy zabici wraz z rodzinami, Philip Gourevitch
W kwietniu 1994 roku rząd Rwandy wezwał większość Hutu do eksterminacji mniejszości Tutsi. W ciągu zaledwie trzech miesięcy zamordowano 800 000 osób. Philip Gourevitch stworzył poruszający, dogłębny reportaż, który łączy historię ludobójstwa, osobiste świadectwa ocalałych oraz próbę zrozumienia niewyobrażalnego. To nie tylko książka o przeszłości – to ostrzeżenie, pamięć i apel o empatię.
Wielki reportaż o skutkach kolonizacji, pazerności, wielkiej polityce i nieudolności organizacji zajmujących się szeroko pojętymi prawami człowieka, które liczą się tylko wtedy, kiedy największym graczom jest to na rękę.

Atomowi. Testy nuklearne na ludziach, Łukasz Dynowski
Hiroszima. Nagasaki. Bikini. Nevada. Kiribati. Miejsca, które zmieniły bieg historii. Miejsca, gdzie człowiek przekroczył granicę między życiem a śmiercią.
Tamci chłopcy mieli po 20 lat, kiedy otrzymali rozkaz: „Idź prosto w stronę grzyba atomowego”. Ta książka to opowieść o weteranach atomowych, którzy w latach 1945–1962 uczestniczyli w testach broni nuklearnej. Szli przez radioaktywny pył. Widzieli własne kości prześwitujące przez skórę w blasku bomb. Przez dekady milczeli – tajemnica państwowa. A gdy mogli mówić, nikt im nie wierzył i nikt ich nigdy nie przeprosił. To historia mieszkańców terenów, nad którymi przechodziły radioaktywne chmury. Pasterzy, których owce rodziły się bez nóg. Dzieci bawiących się radioaktywnym „gorącym śniegiem”. Rodzin, w których rak zbierał żniwo pokolenie po pokoleniu.
Łukasz Dynowski dotarł do ostatnich żyjących świadków – Amerykanów i Brytyjczyków, którzy przerwali milczenie. Ich relacje przeplatają się z wielką historią: od listu Einsteina do prezydenta Roosevelta, przez projekt Manhattan i bombardowanie Hiroszimy, po kryzys kubański, który niemal doprowadził do III wojny światowej.

Śmierć i inni święci. Ameryka Łacińska i jej wierzenia, Tomasz Pindel
Za sprawą tej książki czytelnik trafi najpierw na Kubę, do wyznawców pochodzącej z Afryki santeríi, potem do Meksyku, gdzie w latach kryzysu rozkwitają kulty świętych nieuznawanych, a czasem wręcz zwalczanych przez Kościół katolicki. Następnie w peruwiańskie Andy, gdzie ludzie skutecznie leczą się metodami odziedziczonymi po przodkach, a na końcu do Buenos Aires, czyli miasta oferującego szeroki wachlarz kultów, i na argentyńsko-paragwajskie pogranicze, na którym religijne wpływy europejskie łączą się z rdzennymi wierzeniami Guaranów. I znajdzie tu opowieści o bardzo różnych wierzeniach ludzi z Ameryki Łacińskiej, które odsłaniają fascynujące oblicza tego regionu i uzmysławiają, że to, w co ludzie wierzą, całkiem sporo może powiedzieć o tym, kim są i jak żyją.

Woda była strasznie zimna. Rodzinna tragedia i proces o zabójstwo, Helen Garner
Ta sprawa wstrząsnęła Australią. We wrześniu 2005 roku Robert Farquharson, wracając z trójką swoich kilkuletnich synów z obchodów Dnia Ojca, wjechał samochodem do przydrożnego zbiornika wodnego. Mężczyzna zdołał się wydostać z auta, ale dzieci utonęły. Co takiego wydarzyło się tamtego wieczoru na trasie między Geelong a Winchelsea? Farquharson tłumaczył się policji, że dostał nagłego ataku kaszlu, po którym zemdlał i stracił panowanie nad pojazdem. Prokuratura postawiła mu jednak zarzut potrójnego zabójstwa. Czy ten – wydawałoby się – skromny i pracowity człowiek byłby w stanie dokonać tak przerażającej zbrodni? A jeśli tak, to dlaczego?
Poruszający reportaż Garner to opowieść o kruchości ludzkiej psychiki i nieprzewidywalności naszych zachowań.

Rok ogrodnika, Karel Čapek
Felietony jednego z najwybitniejszych czeskich pisarzy XX wieku. To nie tylko praktyczno- humorystyczny kalendarz amatora kopania w ziemi, lecz także subtelną opowieść o cyklu życia, pełną refleksji na temat relacji człowieka z naturą. Dowcipna i ciepła opowieść o ogrodzie, to także pochwała cierpliwości, rytmu natury i małych codziennych zwycięstw.
To książka zarówno dla miłośników roślin, jak i dla wszystkich, którzy cenią literaturę z duszą.

Czochrałem antarktycznego słonia, Mikołaj Golachowski
Mikołaj Golachowski w polskich i rosyjskich lasach obserwował norki, lisy, jenoty, wilki i łosie, ale w końcu znalazł swoje miejsce na ziemi. Od 2002 roku pracuje w rejonach polarnych. Spędził dwie zimy oraz cztery sezony letnie w Antarktyce, badając ekologię słoni morskich i skupiając się na ich niezwykłych obyczajach seksualnych. Od ponad dwudziestu lat jest przewodnikiem turystycznym w Antarktyce i Arktyce. Praca na statku oraz pływanie po dzikich rejonach pontonem i żaglówką dały mu okazje do dokładnego przyjrzenia się kolejnym gatunkom, zwłaszcza niedźwiedziom polarnym i waleniom.
W swojej książce opowiada nie tylko o bliskich spotkaniach z dzikimi zwierzętami, ale też o pierwszych zdobywcach Arktyki i Antarktyki – o tych, którzy przeżyli, i o tych, po których słuch zaginął. O arktycznych plemionach, ich obyczajach (często zaskakujących),wierzeniach, i o tym, jak się skończył ich kontakt z białym człowiekiem. A także o najsmutniejszym dzieciństwie pewnego słodkiego puchatego ptaka – pochwodzioba.

Heweliusz. Tajemnica katastrofy na Bałtyku, Adam Zadworny
Adam Zadworny opowiada historię największej katastrofy morskiej w powojennej Polsce: z ponad sześćdziesięciu osób, które były na promie, przeżyło zaledwie dziewięć – wyłącznie załoga. Próbując ustalić, co się stało, przegląda stare akta, szuka ocalałych marynarzy, rozmawia z rodzinami ofiar i ekspertami, dociera nawet do ówczesnych decydentów. Interesuje go nie tylko przebieg katastrofy, którą odtwarza niemal minuta po minucie, ale także mozolne śledztwo w tej sprawie i skrywana historia promu. Zawinił wiatr, zły stan techniczny, błędy załogi, a może coś innego? Dlaczego kapitan zadecydował, że pójdzie na dno ze swoim statkiem? Komu najbardziej zależało na ukryciu prawdy? I dlaczego nawet dzisiaj tak trudno się do niej zbliżyć?

Drugie życie Czarnego Kota, Stanisław Łubieński
Książka otrzymała Paszport Polityki za rok 2025.
Miasto to pomnik człowieka. Z impetem zderzających się płyt tektonicznych niszczymy stare i tworzymy nowe krajobrazy. Czy można opowiedzieć historię miasta inaczej, by ani człowiek, ani beton, żelazo czy szkło nie były głównymi bohaterami? Niech będą nimi pozostałości prastarych puszcz, rosnące na pomnikach porosty, ale i ruderalne samosiejki kiełkujące spomiędzy chodnikowych płyt. Ta osobista, poetycka książka nauczy was dostrzegać przyrodę wokoło i sprawi, że odkryjecie swoją okolicę na nowo.

Bunt. O Polkach, które zdobywały Himalaje, Piotr Trybalski
Nie pytały, czy mogą. Wspinały się tam, gdzie chciały. Zawsze w górę. Na przekór wszystkim.
Z czym się mierzyły? Co je determinowało? Jaką płaciły za to cenę?
Opowieść o losach kilkudziesięciu niezwykłych kobiet, które w górach dokonały rzeczy wybitnych. Od pierwszych przejść taternickich i alpejskich, przez sukcesy himalajskie pokolenia Wandy Rutkiewicz, po czasy współczesne. A wszystko to na tle społecznych, kulturowych i politycznych zmian w Polsce i na świecie.

Fałszywa hrabina. Opowieść o Żydówce, która podczas zagłady uratowała tysiące Polaków, Elizabeth B. White, Joanna Śliwa
Zdumiewająca historia Józefy Janiny Mehlberg, żydowskiej matematyczki, która udając polską hrabinę, ocaliła tysiące osób w Generalnym Gubernatorstwie.
Z fałszywymi dokumentami wystawionymi na polską arystokratkę Janina Mehlberg pracowała w Radzie Głównej Opiekuńczej i należała do Armii Krajowej. Dzięki przebiegłości, żelaznemu opanowaniu i uporowi „hrabina” przekonała Niemców, by zwolnili kilka tysięcy Polaków m.in. z obozu koncentracyjnego na Majdanku. Uzyskała pozwolenie, by dostarczać więźniom żywność, lekarstwa, paczki świąteczne, a nawet ozdobione choinki. Osobiście przemycała wiadomości dla członków ruchu oporu na Majdanku, gdzie nawiązała kontakt z lekarką Stefanią Perzanowską. Choć to niewiarygodne, zdołała uniknąć zdemaskowania, przeżyła wojnę, a potem wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych.

Historia pewnego serca, Rachel Clarke
Prawdziwa historia wyjątkowego przeszczepu serca. Dziewczynka, chłopiec i serce, które ich połączyło. Pewnego letniego dnia dziewięcioletnia Keira doznaje poważnych obrażeń w wypadku samochodowym. Choć jej ciało i mózg umierają, to serce wciąż bije. Rodzina decyduje się na niezwykły gest – wyraża zgodę, aby dziewczynka została dawczynią organów. Jej serce ma trafić do Maxa, który od roku zmaga z niszczycielskim wirusem.
Rachel Clarke – z przejmującą dokładnością i empatią – opowiada o wędrówce serca Keiry. Minuta po minucie rekonstruuje przebieg przeszczepu, żeby pokazać go z wielu punktów widzenia: rodzin, ratowników, pielęgniarek i lekarzy. Ukazuje nie tylko dramatyczne wydarzenia na sali operacyjnej, ale pisze też o drodze, jaką przeszła transplantologia – od pionierskich prób do współczesnych osiągnięć medycyny.
Poruszająca i pełna emocji opowieść o życiu, śmierci, żałobie i nadziei.

Córki chmur. O kobietach z Sahary Zachodniej, Lena Khalid
Saharyjczycy mawiają, że tylko kobieta może wyhodować kwiaty na pustyni.
Saharyjki zajmują wyjątkowe miejsce zarówno na arenie politycznej, jak i w swojej społeczności. Ich rola daleka jest od powszechnych wyobrażeń o muzułmańskim i arabskim świecie, a ich pragnienia i marzenia są tak bardzo bliskie naszym.
Kim są? Jak żyją, kochają i walczą? Poznajcie kobiety z Sahary Zachodniej. Salka miała pięciu mężów. Omeima oddała życie walce. Fatimatou opowiadała o seksie.
Ta książka jest spotkaniem z Saharyjkami, które wspominają koczownicze dzieciństwo wśród piasków pustyni i dzielą się historiami z czasów młodości oraz dorosłego życia pod okupacją i w obozach dla uchodźców. To opowieść o ich kulturze i relacjach damsko-męskich, o miłościach zakazanych przez sztuczne granice oraz wolności i równouprawnieniu. To wreszcie też zapis historii ich zmagań – tych codziennych, pozornie zwyczajnych, ale też politycznych, o wyzwolenie ich narodu.

Portugalia. W objęciach oceanu, Anna Bittner
Tutaj dni odmierzane są rytmem fal oceanu, a wypełnia je zapach wypijanej bez pośpiechu kawy. To miejsce dobre dla każdego – zarówno dla osób poszukujących aktywności i wielogodzinnych spacerów wśród zapierającej dech fauny i flory, turystów podążających śladami najpopularniejszych europejskich zabytków, jak i dla tych, którzy poszukują wyciszenia i gotowi są zanurzyć się w saudade.
Anna Bittner poprowadzi czytelnika przez fascynujące zakątki Portugalii. Dzięki tej opowieści dowiemy się, czym tak naprawdę jest portugalska dusza i odkryjemy najciekawsze tajemnice zachwycającego kraju na krańcu Europy.

Przy pisaniu tego zostawienia korzystano z opisów zamieszczonych na stronach wydawnictw.